[kraken] OCCUPY SHELL: Tussen betogingsrecht en kraakverbod

From: ANTIORDE <anti_at_antiorde.nl>
Date: Mon, 14 Nov 2011 14:41:19 +0100

ANTIORDE 14 november 2011

OCCUPY SHELL: Tussen betogingsrecht en kraakverbod

Sinds zondag 6 november wordt door een groep actievoerders het voormalige
Groot Laboratorium van Shell bezet in Amsterdam-Noord. Occupy Shell
beroept zich op het betogingsrecht bij de bezettingsactie waarmee het de
gemeente in verwarring heeft gebracht die niet weet wat ze ermee aan moet.

Gelegen naast de voormalige Shelltoren aan de IJ-oever in Amsterdam-Noord
ligt het Groot Laboratorium van Shell. De milieuvervuilende oliegigant is
acht jaar geleden uit het gebouw getrokken op het terrein dat nu Overhoeks
heet, een stadswijk in ontwikkeling. De gemeente heeft het sindsdien
overgenomen om het vervolgens leeg te laten staan. Stadsdeel Noord wil het
gebouw verkopen.

Ondanks de monumentale status vanwege de architectuur van C.A. Abspoel en
de glas-in-lood-ramen van Max Nauta, heeft de gemeente amper iets aan
onderhoud en beveiliging gedaan, wat koperdieven kans gaf het pand danig
te strippen aan leidingwerk. Beveiligingshekken rondom het gebouw werd
door de gemeente pas aangelegd nadat actievoerders zondag hun intrek namen
in het Groot Laboratorium. Die activisten kwamen van Occupy Amsterdam, het
bezettingskamp op het Beursplein in Amsterdam als onderdeel van de
wereldwijde occupy beweging. Daar had Dirk, één van de
Beurspleinbezetters, vorige week het initiatief genomen het Shellpand te
willen bezetten en wist zo'n twintig participanten om zich heen te
verzamelen.

Op 6 november trokken aan het begin van de middag de occupisten met
spandoeken en protestborden naar Overhoeks pal over het IJ om zonder
moeite hun intrek te nemen in het Groot Laboratorium. [1] Een mammoet van
een pand met drie verdiepingen aan zalen, kamers en ruimtes waar vooral
veel laboratoriumtafels staan. Inmiddels gepokt & gemazeld door het
bivakkeren op het Beursplein wisten de actievoerders zich te organiseren
zonder basisvoorzieningen als gas, water, licht.

Meteen vanaf de start had Occupy Shell animo iets constructiefs met het
pand te willen doen, dit in tegenstelling tot de gemeente die het braak
liet staan. Zo ziet Dirk graag dat een gedeelte van het gebouw een
bestemming krijgt voor daklozenopvang. Andere occupisten willen
expositieruimtes en ateliers inrichten. Daarnaast zijn twee bezetters
begonnen met het geven van yogalessen en komt het idee voorbij iets met
windenergie te gaan doen. Opwekken van schone energie op een verantwoorde
manier.

Dirk liet op de dag van de bezettingsactie aan de Driehoek (burgemeester,
hoofdofficier van justitie en hoofdcommissaris van de politie) weten het
gebouw te hebben bezet die het prompt als kraakactie afdeed waarna
stadsdeel Noord aangifte heeft gedaan. De actievoerders echter stellen
expliciet dat ze het gebouw niet gekraakt hebben. Het is een occupy. Een
politieke bezettingsactie als onderdeel van de wereldwijde Occupy
beweging. Ze beroepen zich hierbij op hun demonstratievrijheid zoals
gegarandeerd door onder meer artikel 9 van de Grondwet. [2]

Waarom dan een leegstaand gebouw bezetten waar vroeger Shell in heeft
gehuisvest? En wat het maakt het een politieke bezetting? "Het verschil
met een kraakactie is dat de mensen die hier zitten al een eigen huis
hebben en het pand bezetten vanwege de symboliek", reageert één van de
occupisten. "We bezetten niet zomaar een huis of een flat van iemand
anders. We bezetten Shell. Het is een bezetting van een pand dat een
bepaalde symboliek van de macht heeft. We bezetten een symbool", voegt hij
eraan toe.

Die symboliek vertaalt zich onder meer in de metershoge glas-in-lood-ramen
in het trappenhuis [3] van het Shellgebouw die door glazenier en
Vrijmetselaar Max Nauta vervaardigd zijn medio vorige eeuw. De kunstenaar
heeft naast opdrachten voor Shell ook glas-in-lood-ramen gemaakt voor
Vrijmetselaarsloges. De combinatie van een invloedrijk en
über-kapitalistisch bedrijf als Shell met een geheim en elitair
genootschap als de Vrijmetselarij maakt het gebouw symbool van een
machtssysteem dat zich leent voor een politieke bezetting onder de paraplu
van de Occupy beweging.

Voor de gemeente daarentegen was er aanvankelijk geen sprake van een
bezetting in de zin van een protestactie. Een woordvoerder van
burgemeester Van der Laan liet in een reactie weten dat Occupy Shell als
een kraakactie wordt behandeld. Van een politieke bezetting kan volgens de
woordvoerder geen sprake zijn omdat het betogingsrecht alleen van
toepassing is in de openbare ruimte, wat in dit geval niet aan de orde is
gezien het voormalige Shell gebouw eigendom is van de gemeente en het geen
publieke functie heeft. Daar zou het recht op betogen dan ook niet gelden
aldus de woordvoerder.

De politie is er kristalhelder over: het Shellpand is gekraakt. Punt.
Occupy betekent bezetten en bezetten is kraken, luidt de redenatie. Dat
kraken weliswaar een bezetting is, maar een bezetting niet persé een
kraakactie hoeft te zijn, is een nuanceverschil dat blijkbaar niet
begrepen wordt. Een discussie met de politie, die enkele dagen geleden een
half uurtje op visite kwam bij occupy Shell, verviel in een zinloos
welles-nietus spelletje waarbij beide partijen vooral langs elkaar heen
stonden te praten. Oom agent vond dat de rechter het dan maar moest
beoordelen.

Ondertussen lijkt de gemeente niet goed te weten hoe ze de bezettingsactie
juridisch moet beoordelen. Een woordvoerder van stadsdeel Noord gaf aan
dat de gemeente het nu ook als een occupy ziet maar weet daardoor niet wat
ze ermee aan moet. Het stadsdeel vindt Occupy Shell ongewenst en is bang
voor vernielingen aan het monumentale pand.

De vraag is of de bezetting van het Shellgebouw een demonstratie is dat
gegarandeerd kan worden met de Nederlandse Grondwet, Wet openbare
manifestaties (Wom) en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM). Of dat het, zoals de politie stelt, slechts huisvredebreuk is waar
demonstratievrijheid überhaupt niet op van toepassing is.

Volgens de Grondwet moet een betoging in principe voldoen aan drie punten:
1. de gemeenschappelijkheid/collectiviteit; 2. openbaarheid; 3.
meningsuiting. Oftewel, zoals de Nederlandse regering een betoging
omschreef tijdens de grondwetsherzieningsprocedure van 1983: "Als een
middel om, het liefst met zoveel mogelijk mensen, in het openbaar uiting
te geven aan gevoelens of wensen op maatschappelijk of politiek gebied."
[4]

Met betrekking tot Occupy Shell gaat het hier om het tweede punt: heeft
het bezettingsobject wel of niet een openbaar karakter? Gezien het gebouw
zelf een symboolfunctie heeft voor de actievoerders en zij gelijk vanaf
het eerste moment van de bezetting protestborden en spandoeken aan de
buitenmuur bevestigd hebben om aan de buitenwereld te tonen dat het een
occupy actie is, vindt de demonstratie in de openbaarheid plaats en niet
in de besloten ruimte. Dat maakt echter het gebouw zelf niet tot een
openbare plaats. Weliswaar is het gebouw eigendom van de gemeente en
daarmee publiek bezit maar het pand is geen openbare ruimte. Ook nu het
bezet is heeft het gebouw geen publieksfunctie.

Zo hanteren de bezetters bijvoorbeeld deurbeleid en een groot deel van het
gebouw hebben ze afgesloten. Niet iedereen kan er zomaar in en uit lopen.
Al was het maar om koperdieven, vandalisten en junkies buiten de deur te
houden. Daarbij komt dat het argument van één van de occupisten, dat ze
bezetten vanwege de symboolfunctie en niet om er te wonen, vermoedelijk
niet stand houdt tegenover het feit dat de bezetters feitelijk in het
gebouw leven door er te eten, vergaderen en slapen. Dat het meerendeel vd
bezetters dan wel of niet een eigen woning heeft zal niet ter zake doen.
Ander punt is dat de actievoerders allerlei initiatieven willen ontplooien
om een ideële invulling te geven aan het gebouw. Hoewel dit erg
lovenswaardig is past dit eerder bij een kraakactie dan bij een
betoging/bezetting. Dan is er nog het punt dat Shell, brandpunt van de
symboolfunctie, al acht jaar niet meer in het gebouw zit, wat het lastig
maakt voor de actievoerders om te onderbouwen dat ze iets bezetten omwille
van iets dat er niet is.

De woordvoerder van de burgemeester beweerd dat het pand andermans
eigendom is, namelijk van de gemeente, en het daardoor niet kan fungeren
als locatie om te demonstreren. Volgens de Wom echter vallen
stationshallen, vliegvelden en winkelgalerijen onder de categorie
'openbare plaatsen' waar gedemonstreerd mag worden terwijl dit in principe
particulier eigendom kan zijn. Eigendomsrecht ansich is dan ook geen
argument om iemand demonstratievrijheid te ontzeggen. Locaties als
vliegvelden en stationshallen hebben echter wel een duidelijke
publieksfunctie met een openbaar karakter wat een leegstand gebouw als het
voormalige Shell laboratorium niet heeft. Onder ‘openbare plaats’ verstaat
de Wom: "Artikel 1 -1. Plaats die krachtens bestemming of vast gebruik
openstaat voor het publiek. 2. Onder openbare plaats wordt niet begrepen
een gebouw of besloten plaats als bedoeld in artikel 6, tweede lid, van de
Grondwet." [5]

Demonstratievrijheid onder mensenrechtenverdragen als het EVRM [6] biedt
meer ruimte. Zo is een bezettingsactie in een kerk volgens de Wom niet
toegestaan omdat een kerk geen openbare plaats is terwijl een kerk binnen
de EVRM wel als betogingsplaats wordt gezien vanwege het "uitgangspunt dat
het recht op vreedzame vergadering en betoging dient te worden beschouwd
als één van de fundamenten van een democratische samenleving en om die
reden niet restrictief geïnterpreteerd mag worden." [7] Hoewel de EVRM
positief inplaats van restrictief toegepast dient te worden t.a.v. iemands
betogingsvrijheid is het discupabel of de occupisten juridisch wegkomen
bij de politieke bezetting van een leegstaand gebouw dat geen publieke
functie gehad heeft.

Het lijkt dan ook dat Occupy Shell voordeel haalt uit de eerdere
beslissing van de gemeente om de bezettingsactie niet als betoging maar
als kraakactie te behandelen. Had de gemeente de bezetting wél als een
vorm van betogen opgevat, dan hadden ze het vermoedelijk binnen enkele
uren hebben ontruimd op grond van het feit dat het pand geen openbare
plaats is. [8] Ook lijken de occupisten te profiteren van de onwennigheid
die de gemeente heeft t.a.v. het occupy fenomeen. Occupy Shell zit in een
schemergebied tussen betogingsrecht en kraakverbod waar de gemeente
vooralsnog geen beleid voor heeft. Juist dit maakt de bezettingsactie
extra interessant.

1. http://ourmediaindymedia.blogspot.com/2011/11/occupy-shell-video.html
 2. Artikel 9:1 Het recht tot vergadering en betoging wordt erkend,
behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. 2 De wet kan regels
stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer
en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.
 3. http://antiorde.nl/fotos/occupyshell13.jpg
 4. Ruimte voor het recht; Onderzoek naar het demonstratierecht in Den
Haag in de periode 2000 - 2005, pag. 14, Buro Jansen & Janssen
http://www.burojansen.nl/paginas/pdf/ruimte%20voor%20recht.pdf
 5. http://lexius.nl/wet-openbare-manifestaties
 6. Artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
http://nl.wikipedia.org/wiki/Artikel_11_van_het_Europees_Verdrag_voor_de...
 7. Grenzen aan de demonstratievrijheid: over de reikwijdte van het
betogingsrecht, pag. 11. http://zbs.denhaag.nl/risdoc/2007/RIS149708A.PDF
 8. Toen in 2005 het Maagdenhuis weer eens werd bezet greep de Mobiele
Eenheid na zeven uur in op grond van huisvredebreuk.

http://antiorde.nl/bestanden/occupyshell-betogingsrecht.php

--------------------------------------------------------------
 2010 archief: krakenpost.nl/2010.tar.bz2
 Afmelden, e-mail: kraken-post-unsubscribe_at_dvxs.nl
 Opnieuw aanmelden: kraken-post-subscribe_at_dvxs.nl
 Online Archief: http://www.krakenpost.nl/archief
 [14 Nov 14:00u]:240 abonnees
--------------------------------------------------------------
 
Received on 14 Nov 2011 13:41 uur