[kraken] De martelaar van de kraakbeweging

From: <ouwesiem_at_squat.net>
Date: Tue, 26 Oct 2010 11:07:40 +0200 (CEST)

De martelaar van de kraakbeweging

door Jaap Stam

Amsterdam - Een kwarteeuw geleden stierf kraker Hans Kok in een
Amsterdamse politiecel. De kraakbeweging maakte van hem een martelaar,
maar de dood van Kok markeerde een keerpunt in het kraken.

'Piet had een radio bij zich en net op het moment dat het even rustig was,
kwam het nieuws van 5 uur met het bericht dat een van de gearresteerde
krakers in de politiecel was overleden. Piet draaide de radio hard en
hield hem boven zijn hoofd, zodat iedereen het kon horen. Het was of er
een bom op dat pleintje viel', schrijft een anonieme ooggetuige in Hans
Kok en de dood, een document dat op internet staat.

Tweehonderd krakers rukken vanuit het krakerscafé de Rioolrat op naar
Schaepmanstraat 59 1-hoog in de Staatsliedenbuurt, Amsterdam-West. Het is
vrijdag 25 oktober 1985, gisteren 25 jaar geleden. Ze willen de woning
herkraken.

Een dag eerder hebben ze een veldslag geleverd met de politie om het pand.
Ruim dertig krakers zijn opgepakt en afgevoerd naar het hoofdbureau. Een
van hen is 's ochtends overleden in de politiecel. Hans Kok, 23 jaar,
vrijgezel, basgitarist in de punkband Lol en de Ellendelingen.

Eric Duivenvoorden staat op straat als Kok de woning binnengaat, ze zijn
even oud. 'Hans liep in de frontlinie. De punks haalden de kastanjes uit
het vuur, ze leefden van dit soort kicks.' Duivenvoorden is socioloog,
filosoof en auteur van Een voet tussen de deur - geschiedenis van de
kraakbeweging 1964-1999. Tientallen huizen heeft hij gekraakt in de
Staatsliedenbuurt.

De harde confrontatie komt niet onverwacht. Niet veel eerder zijn de
krakers in het bezit gekomen van een nota, waarvan de strekking luidt dat
de anarchie in de Staatsliedenbuurt niet langer wordt getolereerd.
Burgemeester Ed van Thijn, in 1983 aangetreden, duldt geen eigenrichting.

Duivenvoorden: 'Er was een oorlog gaande. Het was de eerste keer dat de
politie ons kon terugpakken. Het was de eerste ontruiming in vijf jaar.
Die agenten wilden wel. Daarom was het zo'n prestigestrijd.'

De verpauperde Staatsliedenbuurt is in die jaren een staat in de staat.
'Wij waren het spreekwoordelijke dorp van Asterix. De politie durfde niet
naar binnen.' Als Van Thijn kennis komt maken in de buurt wordt hij
bespuugd en weggejaagd.

Duivenvoorden: 'De politiek had geen verhaal. De woningdistributie
functioneerde niet. Niet de meest urgente woningzoekende kwam aan een
woning, maar degene die sleutelgeld kon betalen. Huisjesmelkers vroegen
woekerprijzen. Wij zeiden: iedereen is urgent. Zodra iets leeg kwam,
kraakten wij het.'

Onbewoonbaar verklaarde woningen maken krakers bewoonbaar. Ook
distributiewoningen van huisjesmelkers en corporatiewoningen worden
gekraakt. Hele blokken worden bewoond door krakers. Er zijn jaren dat de
krakers meer woningen toewijzen dan de gemeente.

'Wij hebben weer leven geblazen in dichtgespijkerde woonblokken en de
buurt levendig gemaakt. Een kinderboerderij, sauna, theater, cafés, een
radiozender, restaurants, een filmhuis - dat hebben we allemaal op poten
gezet. Het was een geweldige tijd, alles kon.'

Ze lieten zich van hun beste kant zien, zegt Duivenvoorden. 'Dat werd je
ingepeperd op het kraakspreekuur: we helpen je met kraken, maar je maakt
daarna meteen kennis met je buren, je houdt je stoep schoon en je lapt je
ramen. We hadden er een knus buurtje van gemaakt.'

Een nieuw wijkteam van de politie is 24 oktober nog geen maand aan de slag
in de Staatsliedenbuurt. Onder leiding van commissaris Bob Visser hebben
tachtig agenten zich drie maanden voorbereid op 'het normaliseren' van de
buurt. Op 1 oktober zijn ze de wijk ingetrokken, de 'buurt die geen deel
meer uitmaakt van het Koninkrijk der Nederlanden', zoals het Tweede
Kamerlid Gualthérie van Weezel (CDA) vaststelt na een werkbezoek aan de
Amsterdamse politie.
Terreur en intimidatie

Wat Visser aantreft, is verre van een knusse buurt. 'Er heersten terreur
en intimidatie. Buurtbewoners die niet deden wat de krakers wilden, werden
bedreigd.'

De politie vertoont zich direct veel op straat 'om de bewoners langzaam te
laten wennen aan de nieuwe aanpak. We wilden met zo veel mogelijk
buurtbewoners praten. Dat wilde niet meteen vlotten, we werden
uitgescholden door de krakers. Bewoners die het wel op prijs stelden dat
er weer politie was, durfden zich niet te roeren.'

Die 24ste oktober gaat de politie ervan uit dat de woning in de
Schaepmanstraat moet worden ontruimd vanwege een huurschuld. Visser:
'Hoewel de krakers elk overleg afwezen, waren we achter de schermen
overeengekomen dat de huurschuldwoningen voor hen geen prestigeobjecten
waren. Bij deze ontruimingen kregen ze een seintje, we wilden ze niet
verrassen. Dat ging via via in bedekte termen, het was een ragfijn spel
dat nauw luisterde.'

Tegen het middaguur ontruimt de politie de etage aan de Schaepmanstraat.
De bewoonster spoedt zich naar de Rioolrat, vijfhonderd meter verderop.
Daar wordt groot alarm geslagen. Twee uur later rukt een groep gewapend
met tafelpoten, een bijl en een speer op naar de woning.

Op eenhoog slaan de krakers de deur in, de speer wordt naar binnen
geworpen. Er zijn vier agenten binnen, een agent schiet en treft een
kraker in zijn arm. Daarna vluchten ze over het balkon naar de buren.

De krakers planten een zwarte vlag in het venster van de heroverde woning.
Stenen worden vanaf de straat omhooggegooid, die kunnen straks als munitie
dienen.

De duisternis is ingevallen als de politie op volle sterkte is om het pand
voor de tweede keer binnen te dringen. 'Ondanks een regen van
straatstenen, dakpannen, ramen met kozijn en al, balken, deuren en
stoeptegels slaagt de ME er om 6 uur in de woning opnieuw in te nemen',
schrijft een ooggetuige in Hans Kok en de dood.

Visser: 'We hadden eenmaal A gezegd, we moesten de woning heroveren,
anders zou het geweld van de krakers weer worden beloond. Dat moest nu
juist worden doorbroken.'

Het merendeel van de krakers wordt na 'mens-tegen-mensgevechten in bussen
op elkaar gestapeld en afgevoerd', aldus een andere ooggetuige. Geert Mak,
jaren later in NRC Handelsblad: 'In de beslotenheid van de
arrestantenwagens hadden de ME'ers zich zo op de opeengepakte krakers
afgereageerd dat wij, journalisten, de volgende dag niet echt verbaasd
waren toen we hoorden dat een kraker 's ochtends dood in zijn cel was
aangetroffen.'

Visser: 'Het verhaal ging meteen dat wij ons als beesten hadden gedragen.
Dat was totale onzin, we hebben beheerst gereageerd, afgezet tegen het
geweld dat tegen ons werd gepleegd. Dat is later in drie onderzoeken
bevestigd.'
Martelaar

Over de toedracht en de doodsoorzaak wordt lang gesteggeld, de
kraakbeweging heeft een martelaar.

Is Hans Kok een martelaar?

Eric Duivenvoorden: 'Dat hebben we er wel van gemaakt. Ik had er mijn
bedenkingen bij. Het leidde af van waar we mee bezig waren: de sociale
strijd, woningnood, de buurtstrijd, voorzieningen. Nu leek het of de
politie en de rechtsstaat onze grootste tegenstander waren. Het was het
begin van het einde van de kraakbeweging als sociale beweging.'

De lol is eraf voor Duivenvoorden. 'De beweging werd paranoïde. Groepjes
gingen zich bezighouden met inlichtingendiensten en infiltranten.' Hij
haakt af.

Voor Visser breken nóg hectischer tijden aan. Daags na de dood van Hans
Kok krijgen alle tachtig leden van het wijkteam thuis een dreigbrief. Ze
zullen moeten boeten voor hun 'bloeddorstig optreden'. Sommigen, onder wie
Visser, worden telefonisch met de dood bedreigd. Ruiten worden ingegooid,
waarna verf of visresten naar binnen worden gesmeten. 'De krakers hadden
bij een inbraak in het politiebureau al onze privégegevens buitgemaakt.
Het was bijzonder intimiderend.'

Visser steekt altijd zijn dienstpistool bij zich voordat hij naar zijn
huis fietst in Zaanstad, zestien kilometer verderop. 'Ze hadden me zomaar
kunnen overvallen en me in mijn blootje aan een paal kunnen binden. Dat
zou ze niet lukken.'
Bommen voor de burgemeester

In de nacht van 6 op 7 november wordt Van Thijn om half drie uit zijn bed
gebeld. Het is de politie. In een leegstaande etage naast de ambtswoning
zijn zware bommen aangetroffen die elk moment kunnen afgaan. Bij de muur
die aan Van Thijns slaapkamer grenst, op een meter van zijn hoofdkussen.
Bij ontploffing zou de hele voorgevel eruit zijn geblazen.

Een jaar na de slag om de Schaepmanstraat heeft de politie de
Staatsliedenbuurt onder controle, rapporteert commissaris Visser aan de
burgemeester. 'Het is een normaal stukje stad geworden.' Bij ontruimingen
van 'prestigeobjecten' plegen de krakers enkel geweldloos verzet. Andere
panden ontruimt de politie 'met de platte pet'.

De gemeente koopt panden van huisjesmelkers op. Die worden gerenoveerd of
gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. De Staatsliedenbuurt knapt
zienderogen op en groeit uit tot een gewilde wijk. Duivenvoorden: 'Dat was
nooit gelukt als wij de onvrede niet manifest hadden gemaakt.'

Hans Kok is een paar dagen na de fatale nacht in alle haast begraven. Dit
gebeurt op aandringen van de politie, die rellen verwacht bij de
begrafenis. Op zijn grafsteen komt later het kraaksymbool, een rondje met
een bliksemschicht.

We hadden een knus buurtje gemaakt van de Amsterdamse Staatsliedenbuurt

Voor de krakers is het duidelijk: Hans Kok is vermoord. Spandoeken met
'Van Thijn moordenaar' hangen aan gevels van kraakpanden. In Milaan lopen
demonstranten met het spandoek 'Hans Kok assassinato dallo stato'.

Hoewel zijn bewakers het aanvankelijk ontkennen, heeft Hans Kok geen
ontbijt gehad en is er vijftien uur niet naar hem omgekeken. Kok en de
andere krakers hebben geen slaapfourniture gekregen: een matras, dekens en
lakens. Ze moeten in een koude politiecel op harde britsen de nacht
doorbrengen. Strafbare feiten zijn er niet gepleegd, volgens het Openbaar
Ministerie. Wel zijn er regels overtreden.

Drie onderzoeken zijn nodig om de doodsoorzaak boven tafel te krijgen. Han
Schumacher, destijds vertrouwensarts van de familie Kok: 'Het bleek een
combinatie van uitputting, alcohol, drugs, kou en verwaarlozing te zijn.

'Een duidelijk zieke man was aan zijn lot overgelaten. In die tijd moesten
agenten die even daarvoor nog hadden gevochten met krakers, ze vervolgens
liefdevol verzorgen op het politiebureau. Dat lukte niet altijd.'

Bob Visser, destijds commissaris van politie in de Staatsliedenbuurt:
'Ondubbelzinnig en meermalen is vastgesteld dat Hans Kok niet is overleden
door geweld van de politie.'

Henk Kersting, destijds advocaat van de familie Kok: 'Als er adequaat was
gereageerd had hij het overleefd. Hij is niet doodgeslagen, wat de krakers
riepen, hij is aan zijn lot overgelaten. Hij was doodziek, vroeg om een
dokter, en kreeg die niet. Hij moest, hup, zijn hok weer in.'

Geert Mak, die als journalist de belegering in de Schaepmanstaat volgde,
schrijft zeven jaar later: 'Hij was net zo goed ook een slachtoffer van de
opgenaaide, gewelddadige sfeer in de Staatsliedenbuurt in die jaren. En
Hans Kok was, hoe pijnlijk dat ook klinkt, niet in de laatste plaats ook
een slachtoffer van zichzelf.'

'De kraakbeweging van nu is op drift, wij hadden een ijzersterke positie
in de Staatsliedenbuurt. Wij zaten er al tien jaar, we hadden de buurt
opgeknapt en waren geïntegreerd. De krakers van nu worden opgejaagd. Ze
krijgen niet de tijd een pandje op te knappen.'

Dat zegt Eric Duivenvoorden. Hij was actief in de kraakbeweging in de
Amsterdamse Staatsliedenbuurt, waar hij bijna dertig jaar woont.

'Wij hadden plannen met de etage in de Schaepmanstraat. Die wilden wij
opknappen en behouden voor de buurt. Dat verhaal ontbreekt nu. Je moet wel
duidelijk maken waarom je kraakt. Je kunt je er niet vanaf maken met: de
politie is begonnen. Als je een paar dagen eerder zelf de oorlog hebt
verklaard, moet je niet raar staan te kijken dat de politie paraat staat.'

Als de politie je grootste tegenstander is, sta je er als sociale beweging
niet sterk voor, vindt hij. 'Een confrontatie met het gezag kan
onvermijdelijk zijn, maar het is altijd een middel, nooit een doel. Ik
hield ervan met open vizier te strijden. Elke keer duidelijk maken waarom
je de grenzen van de rechtsstaat opzocht.'

Een overeenkomst met de kraakbeweging van nu is de rol van stoottroepen.
'Wij hadden punks die voorop gingen in de strijd, nu is er het Zwarte
Blok, de types met de bivakmutsen. Het verschil is dat wij meer een
eenheid waren. Wij konden de punks in de hand houden.'

Het Zwarte Blok stelde zich een paar weken geleden in het centrum van
Amsterdam op aan de kop van de demonstratie tegen de antikraakwet. 'Die
lopen daar niet om te vertellen welke misstanden ze bestrijden. Zij zijn
uit op confrontatie.'

Dat de kraakbeweging met die rellen haar laatste restje sympathie heeft
verloren, doet Duivenvoorden schouderophalend af. 'Daar moet ik altijd een
beetje om lachen. Sinds de kraakbeweging bestaat, hoor ik na elke rel dat
ze dat laatste restje sympathie heeft verloren.'

Volkskrant 26-10-2010

--------------------------------------------------------------
 2009 archief: krakenpost.nl/archief/2009.tar.bz2
 Afmelden, e-mail: kraken-post-unsubscribe_at_dvxs.nl
 Opnieuw aanmelden: kraken-post-subscribe_at_dvxs.nl
 Online Archief: http://www.krakenpost.nl/archief
 [26 Oct 11:00u]:268 abonnees
--------------------------------------------------------------
 
Received on 26 Oct 2010 09:07 uur